آی مزرعه
آی مزرعه

حمل و نقل ماهی قزل آلا | روش حمل و نقل ماهیان پرورشی

روش حمل و نقل ماهی قزل آلا


روش حمل و نقل ماهی قزل آلا

حمل و نقل بچه ماهی ها به استخرهای پرورشی :

  •  مرحله اول در شروع پرورش ماهی ، تهیه و انتقال بچه ماهیهای خریداری شده با حداقل تلفات به کارگاه پرورشی است .
  • در گام اول باید سعی کرد تا بچه ماهیان مورد نیاز از کارگاهی تهیه شوند که گواهی بهداشتی داشته باشند و سلامت بچه ماهیان مورد نیاز را تأیید کند و همچنین باید سعی کرد تهیه و حمل بچه ماهیها از نزدیکترین محل به کارگاه پرورش ماهی صورت بگیرد .

اصول و شرایط حمل و نقل بچه ماهی قزل آلا :

 تعویض و گردش آب :

  • حساسترین نیاز فیزیولوژیکی ماهی در مخازن حمل ، رسیدن منظم آب هوادهی شده به همه نقاط مخزن است .

  • معمولاً مقدار آب در گردش باید حداقل 50 درصد حجم آب مخزن در هر دقیقه باشد .

  • گردش آب با نصب پمپهایی بر روی مخزن امکان پذیر می باشد که با برق ماشین کار می کنند .

 سیستم هوادهی در پرورش ماهی :

  •  نیاز اکسیژنی ماهی200-400 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در شرایط عادی می باشد که در اثر استرس یا شنای سریع این مقدار بیشتر خواهد بود .

  • اگر یک مخزن 1000 لیتری 1 گرم  اکسیژن داشته باشد ، با قرار گرفتن ماهی ظرف چند دقیقه مصرف می شود . به همین دلیل باید آب به طور مرتب هوادهی شود .

  • اینکار با تزریق هوا از طریق لوله ها و پخشگرها (دیفیوزر ) ممکن می شود .

  • پخشگر یا لوله های سوراخدار در کف مخزن قرار می گیرد . مقدار اکسیژن مصرفی ماهی به عواملی مانند شدت تحرک ماهی ، تراکم ماهی ، فاصله زمانی از آخرین غذا دهی ، دما و pH بستگی دارد . همچنین بازده هوادهی مخازن به اندازه حباب های هوای تولید شده و یکنواختی آنها و محل نصب لوله ها بستگی دارد .

  •  از طرفی اکسیژن دهی بیش از حد علاوه بر هدر دادن مقدار زیادی اکسیژن و صرف هزینه زیاد ، باعث ایجاد شرایط فوق اشباعیت اکسیژن و ناراحتی حباب گازی در ماهی ها و افزایش  CO2در خون ماهی و در نتیجه مسمومیت و مردن ماهی می شود .

  • بطور کلی ، برای ماهی های قزل آلا ، یک سیستم هوادهی که بتواند اکسیژن را در حد  80 درصد اشباعیت یا بالاتر نگهدارد ، نیاز ماهی را برطرف می کند که این حالت در شرایطی بوجود می آید که آب مخزن حمل با دمای  10 درجه سانتیگراد ، 10-12 میلی گرم در لیتر اکسیژن داشته باشد .

 کاهش سمیت آمونیاک ( NH3 ) : 

  • ماهی قزل آلا به ازای هر کیلوگرم غذای مصرفی ، مقدار 30 گرم آمونیاک تولید و وارد آب می کند .
  • بنابراین غلظت آمونیاک بسرعت افزایش می یابد . مقدار آمونیاک تولید شده در هنگام حمل به زمان قطع غذادهی و مدت زمان حمل و نقل بستگی دارد .
  • اگر زمان قطع غذا طولانی و مسافت کوتاه باشد ، میزان آمونیاک تولیدی کمتر خواهد بود ، از طرفی هوادهی نیز مقدار آمونیاک را کاهش می دهد .

کاهش سمیت دی اکسید کربن :

  •  مشکل تجمع دی اکسید کربن در مخازن حمل ماهی جدی تر از تجمع آمونیاک است .

  • بطور کلی ، ماهی ها در برابر هر میلی گرم اکسیژن مصرفی ،4/1  میلی گرم CO2 تولید می کند و بنابراین هر کیلو گرم ماهی که حدود 200 میلی گرم در ساعت اکسیژن مصرف می کند در هر ساعت حدود 280 میلی گرم CO2 تولید میکند . در عمل ، اگر هوادهی آب انجام نگیرد ، غلظت CO2 نیم ساعت پس از بارگیری ماهی در مخازن به  20 – 30 میلی گرم در لیتر می رسد که این حالت نا مطلوب است .

  • از آنجا که غلظت معمول CO2 در خون قزل آلا خیلی پایین است ، استرس ناشی از افزایش  CO2 خون در آنها شدیدتر است .

  • غلظتهای بیش از 15 – 20 میلی گرم در لیتر CO2 در حین حمل قزل آلا بعنوان غلظتهای حداکثری محسوب می شود .

  • یک وظیفه اساسی هوادهی جلوگیری از تجمع  CO2می باشد .

  • CO2 خارج شده از آب در بالای سطح آب تجمع پیدا می کند و اگر سریعاً خارج نشود به سادگی در آب حل می شود . به همین خاطر مخازن دارای دریچه یا لوله تهویه می باشند .

قطع غذادهی در ماهیان برای جلوگیری از مسمومیت و ایجاد تلفات :

  •  ﻏﺬا دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﻬﺎ ﺣﺪاﻗﻞ 24 ﺳﺎﻋﺖ ﻗﺒﻞ از ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﻗﻄﻊ ﺷﻮد .
  • گرسنگی ماهی موجب کاهش مصرف اکسیژن ، کاهش تولید CO2 و آمونیاک و مدفوع ماهی ها میشود .
  • میزان سوخت و ساز قزل آلا در فاصله زمانی کمتر از 48 ساعت از گرسنگی کاهش پیدا نمی کند و پس از 6 ساعت از گرسنگی مصرف اکسیژن ماهی تا یک چهارم و ترشح آمونیاک تا نصف کاهش پیدا می کند.
  • بطور کلی قزل آلای کمتر از یک گرم بایستی حداقل 3 روز قبل از حمل قطع غذا شوند .
  • بسته به دمای آب و وزن ماهی ، باید ماهی های کمتر از 1 گرم  72  ساعت و بیش از یک گرم حداقل 48 ساعت قبل ، قطع غذادهی شوند .

کاهش دمای آب برای کاهش تلفات در ماهیان:

  • مهمترین جنبه های کنترل دمای آب ، استفاده از دمای پایین در مدت حمل و جلوگیری از شوک حرارتی بر اثر  اختلاف دمای آب مخزن و محل رها سازی می باشد .

  • کاهش دما به پایین تر از حد طبیعی ، مصرف اکسیژن را کاهش می دهد و موجب کاهش تولید CO2 و آمونیاک می شود .

  • با کاهش هر درجه دمای آب می توان 10 درصد به تراکم بارگیری اضافه نمود.

  • با استفاده از سیستم سرد کننده یا یخ بدون کلر آب را سرد می کنند .

  • اختلاف دمای آب مخزن و آب محل رهاسازی نباید بیش از 10 درجه باشد چون استرس زاست. استرس شوک حرارتی کمتر از  10 درجه ، ملایم بوده و برای ماهی قزل آلا قابل تحمل است .

  •  همچنین باید ﻣﺨﺰن ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺑﺎ آﺑﯽ ﮐﻪ دﻣﺎي آن ﺑﻪ اﻧﺪازه دﻣﺎي آب اﺳﺘﺨﺮ ﻫﺎي ﻧﮕﻬﺪاري ﺑﭽﻪ ﻣﺎﻫﯿﺎن اﺳﺖ ﻫﻢ دﻣﺎ ﺷﻮد .

 

استفاده از نمک و مواد معدنی برای ماهیان :

  •  افزودن مقداری نمک معمولی ( NaCl ) ( 5/ تا 1 درصد ) در آب مخزن ﺟﻬـﺖ ﺟﻠـﻮ ﮔﯿـﺮي از ﺑـﺮوز ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎي ﻗﺎرﭼﯽ ، موجب افزایش بقای بچه ماهی ها می شود .
  • محاسن فیزیولوژیکی نمک های ساده و مواد معدنی مخلوط افزودنی به آب بیشتر به دلیل نقش حفاظتی آنها در برابر از دست رفتن الکترولیت های خون است که تهدیدی برای بازماندگی ماهی و همچنین برای جلوگیری از برهم خوردن تنظیم یونی در خون می باشد .
  • برخی نمک ها و مواد معدنی عبارتند از نمک طعام (NaCl)، بی کربنات سدیم (HCO3Na  ) ، سولفات سدیم ( Na2SO4 ) ، کلرید کلسیم ( CaCl2 ) ، فسفات پتاسیم ( K3PO4 ) ، سولفات منیزیم ( MgSO4 ) ، کلرید پتاسیم ( KCl ) و نمک دریایی . تنها عیب نمک ها و مواد معدنی این است که باعث خوردگی و فرسوده شدن وسایل حمل فلزی می شوند .

استفاده از مواد آرام کننده برای ماهیان:

باعث کاهش سوخت و ساز ماهی ، کاهش مصرف اکسیژن ، کاهش تولید دی اکسید کربن و آمونیاک ، کاهش استرس ، کاهش فعالیت و حرکات ماهی ها در آب می شوند . با استفاده از این مواد می توان تراکم حمل را تا سه برابر افزایش داد . موادی مانند : داروهای خواب آور سدیم سکونال ، سدیم آمیتال ، کینالدین ، متومیدات و آرام کننده های 2 – فنوکسی اتانول و تری کائین ، متانوسولفانات MS222  


روش محاسبه تراکم حمل برای ماهیان :

  • ﺗﻌﺪاد ﺑﭽﻪ ﻣﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ازاي ﻫﺮ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ آب ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﭼﻮن درﺟﻪ ﺣـﺮارت آب ، درﺟﻪ ﺣﺮارت ﻣﺤﯿﻂ ، ﻣﯿﺰان ﺗﺒﺎدل ﺣﺮارﺗﯽ ﺑﯿﻦ آب ﻣﺨﺰن و ﻣﺤﯿﻂ ﺧﺎرج ، اﻧـﺪازه و وزن بچه ﻣﺎﻫﯽ و ﻣﯿﺰان اﮐﺴﯿﮋن ﺗﺰرﯾﻖ ﺷﺪه ﺑﻪ داﺧﻞ ﻣﺨﺰن ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد .
  • در کشور ما از روش محاسبه نسبت وزن کل توده ماهی ( کیلو گرم ) به واحد حجم آب ( متر مکعب ) استفاده می شود . تراکم معمول حمل به روش سنتی 20 – 40 کیلوگرم در متر مکعب آب در نظر گرفته می شود . روش محاسبه نسبت وزن ماهی به وزن آب برحسب درصد در ایران مرسوم نیست .

روشهای حمل بچه ماهیان :

1.  حمل با کیسه های نایلونی :

  • برای این منظور از کیسه های نایلونی ضخیم دو یا سه لایه استفاده می شود ؛ به این ترتیب که ابتدا 25 درصد کیسه های نایلونی را از آب استخر حاوی بچه ماهیها پر می کنیم .

  • سپس به نسبت  10 – 20 کیلوگرم در متر مکعب درون کیسه ها ، بچه ماهی را وارد می کنیم .

  • بعد از خالی کردن هوای موجود در کیسه نایلونی ، این فضا را توسط اکسیژن موجود در کپسول اکسیژن پر می کنیم ( یعنی75  درصد باقیمانده فضا ) .

  • سپس در کیسه نایلونی را با نخ می بندیم .

  • کیسه های آماده شده به این صورت را می توان در کارتن قرار داد یا کاغذ پاره ، روزنامه و یخ اطراف کیسه می گذارند تا دما را پایین نگهدارد و اگر یخ ذوب شد آب جذب شود .

  • بعد از حمل کیسه های حاوی بچه ماهی به محل کارگاه مورد نظر ، برای همدما شدن آب ( آداپتاسیون ) درون کیسه ها و حوضچه ها و جلوگیری از استرس بچه ماهیها ، آنها را درون حوضچه ها قرار میدهیم و بعد از همدما شدن ، کیسه ها را پاره و بچه ماهیان را به آرامی در حوضچه ها رها می کنیم .

  • ( برای همدما شدن به ازای هر درجه اختلاف دما  2 دقیقه وقت لازم است مثلاً اگر دمای تانکر 9 و دمای استخر 12 باشد 6  دقیقه زمان برای همدما شدن نیاز است ) .

  • بسته به دمای آب باید ماهی ها  24 – 48  ساعت قبل قطع غذادهی شوند .

2.  حمل توسط مخزن :

  • ﻣﺨﺰن ﻫﺎي ﺣﻤﻞ بچه ﻣﺎﻫﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﺘﯽ اﻟﻤﻘﺪور دو ﺟﺪاره و ﻋﺎﯾﻖ ﺣﺮارﺗﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ .

  • برای این منظور به یک مخزن پلاستیکی یا فلزی ( استیل ، آلومینیوم ) تمیز که برای همین منظور ساخته شده باشد ، نیاز است .

  • قبل از آبگیری مخزن بهتر است آن را ضدعفونی کنیم . این روش بیشتر برای حمل بچه ماهیها در مسیرهای طولانی به کار می رود .

  • روش کار بدین صورت است که ابتدا لوله های سوراخدار را که به لوله مرتبط به کپسول اکسیژن مرتبط است ، درکف مخزن قرار می دهیم ، سپس مخزن مورد نظر را با آب موجود در استخر پر می کنیم و شیر کپسول اکسیژن را باز می کنیم .

  • سپس با توجه به ظرفیت مخزن به آن بچه ماهی اضافه می کنیم ( مقدار بیوماس بچه ماهی نورس و انگشت قد در حمل و نقل با آب شیرین  kg/lit 15/  و حمل و نقل ماهیان درشت و مولدین kg/m3 25 – 30 ).

  • نکته قابل توجه در روش دوم این است که آب موجود در مخزن حتماً باید دارای چرخش باشد ، لذا برای این منظور از یک پمپ کوچک در بالای مخزن استفاده می شود . در این روش نیز مانند روش اول ، قبل از خالی کردن بچه ماهی ها در استخر حتماً باید آب موجود در حوضچه ها و تانکر هم دما شود .

نکات مهم حمل و نقل و نقل ماهیان :

  • برای حمل ماهیها به حوضچه ها باید توجه کرد که 48 – 72 ساعت قبل و 24 ساعت بعد از حمل و نقل ماهیها از غذادهی به آنها خود داری شود .
  • مقدار اکسیژن محلول بیش از10 – 12 میلی گرم در لیتر باشد و چون در ساعت و دقایق اولیه حمل مواد دفعی زیاد است بنابراین ، 15 دقیقه بعد از شروع حمل و نقل باید توقف کرد و رفتار ماهی ها چک شود.
  • اگر مسافت طولانی باشد هر ساعت توقف و ماهی را چک کنیم .
  • ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻧﯿﺎز اﮐﺴﯿﮋن زﯾﺎد ﻣﺎﻫﯽ ﻗﺰل آﻻ ، ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﯾـﻦ ﻣـﺎﻫﯽ در ﮐﯿﺴـﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﯾﻠﻮﻧﯽ ﺗﻨﻬﺎ در اوزان ﭘﺎﯾﯿﻦ و ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﮐﻮﺗﺎه ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺠﺎم ﮔﯿـﺮد و در ﺣﻤـﻞ و ﻧﻘـﻞ ﺑﭽﻪ ﻣﺎﻫﯿﺎن و ماهیان ﺑﺰرﮔﺘﺮ و ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ازﻣﺨﺎزن ﯾﺎ ﺗﺎﻧﮑﺮﻫﺎي ﺣﻤﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد .
  • ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﮔﺮ از ﮐﯿﺴﻪ ﻫﺎي ﻧﺎﯾﻠﻮﻧﯽ ﺟﻬﺖ ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﺳـﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد اﯾﻦ ﮐﯿﺴﻪ ﻫﺎ روي ﺳﻄﺢ آب اﺳﺘﺨﺮ ﻗﺮار داده ﺷﻮﻧﺪ ﺗﺎ اﺧﺘﻼف درﺟـﻪ ﺣـﺮارت آب ﮐﯿﺴﻪ ﻫﺎ و اﺳﺘﺨﺮﻫﺎ ﺑﯿﺶ از ﭼﻨﺪ درﺟﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ .

حمل و نقل ماهی ها تا بازار :

  • برای اینکار ماشین هایی استفاده می شوند که دارای سیستم سرد کننده می باشند .

  • ماهیان صید شده را درون سبد می ریزند و روی آنها یخ قرار داده و درون یخچال می گذارند تا کیفیت آن در مدت زمان بیشتری حفظ شود .


بهتر است مطالب زیر نیز مطالعه شوند:

مدیریت پرورش ماهی قزل آلا

تغذیه و غذا دهی در قزل آلا

هوا دهی در استخرهای پرورش ماهی

رقم بندی ماهیان

واژه نامه

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *