آی مزرعه
آی مزرعه

رفتار شناسی ماهیان | تشخیص رفتاری در ماهیان

تشخیص رفتاری در ماهیان | رفتار شناسی ماهیان


آشنایی با علایم رفتاری جانوران می تواند به عنوان یک راهنما در شناسایی و حل مشکل بیماری آن ها بسیار کمک کننده باشد. در سیستم های طبیعی آبزی، رفتار ماهیان مکانیسم های سازگاری را برای آن ها فراهم می آورد به طوری که آن ها را قادر می سازد تا خودشان را در شرایط محیطی مناسبی نگهداری کنند.

شرایط مصنوعی پرورش ماهیان موجب می گردد که ماهیان قادر نباشند تا خود را از شرایط محیطی نامناسب نجات دهند و لذا رفتار ها به عنوان سیگنال های مهمی حاکی از عدم شرایط نامناسب و یا بروز بیماری است.

بنابراین در صورت شناخت علایم رفتاری ماهیان و تشخیص رفتار های طبیعی از رفتارهای غیر منطقی توسط این موجودات می توان به موقع از بروز بسیاری از خطرات تهدید کننده ماهیان جلوگیری نمود.


1. تهاجم در ماهیان:

  • متداول ترین مشکل رفتاری گزارش شده در ماهی، تهاجمات ناخواسته می باشد.
  • تکان دادن باله ها و حرکات سریع ماهی در نزدیکی ماهی دیگر از جمله مثال هایی از تهاجم می باشد.
  • تعدادی از ماهیان در شرایط خاصی حالت تهاجمی از خود نشان می دهند؛ ماهی سیچلاید بالغ در جمعیت های مخلوط، دارای خوی درنده خواری و تهاجمی می باشد.
  • فراهم کردن محیطی شبیه به حالت طبیعی می تواند از حالت تهاجمی ماهی بکاهد.

2. بی اشتهایی در ماهیان:

  • بی اشتهایی ماهی یا از دست دادن وضعیت تغذیه نرمال می تواند در زمانی مشخص شود که ماهیانی که برای تغذیه می آیند، ناگهان تغذیه شان متوقف می گردد.
  • برای پی بردن به این موضوع می توان از طریق مشاهدات نزدیک ماهی اقدان نمود.
  • تجمع غذا در کف استخر یا آکواریوم و همچنین رشد جلبک ها از جمله علایم دیگر بی اشتهایی ماهیان است.
  • آنورکسی (نشستن در کف استخر یا آکواریوم) یک علامت غیر اختصاصی می باشد لذا می تواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله استرس ناشی از دستکاری، تغییرات شرایط محیطی و بیماری های عفونی باشد.
  • گاهی بی اشتهایی در زمان تولید مثل به عنوان یک مشکل در محیط آب است و یا وجود یک عامل استرس زا می تواند موجب بروز این رفتار گردد.

3. نشستن در کف برای ماهیان:

  • این رفتار برای گونه های آرام ماهیان (کم تحرک) به عنوان یک علامت رفتارینرمال و طبیعی است به طوری که گربه ماهیان در حالت طبیعی اغلب خود را مخفی می کنند و یا حرکت اندکی در اطراف خود دارند.
  • بعضی از گونه های ماهیان آرام هستند اما در کف قرار نمی گیرند بلکه در سطح آب قرار می گیرند.
  • اگر ماهیان فعال در کف قرار گیرند، نشانه ای از یک مشکل می باشد.
  • اگر تنها تعدادی از ماهیان حالت سکون دارند، علامتی از یک عفونت باکتریایی یا انگلی می باشد.
  • اگر تمام جمعیتدر حالت سکون باشند، نشانه ای از یک مشکل محیطی و موارد مسمومیت می باشد.

4. خمیده شدن در ماهیان:

  • حالتی که ماهی از خود حالت خمیدگی نشان می دهد به طوری که ناحیه دمی را به ناحیه سر نزدیک می کند.
  • ماهیان دارای این علامت معمولا از خود کنترلی ندارند و در حال مرگ هستند.
  • این نوع حالت ناشی از عدم تقارن عضلات می باشد و یک علامت جدی و خطرناک است.

5. دور زدن ماهیان:

  • حالت شنا کردن در وضعیت عکس رفتار خمیدگی و بسیار شبیه به حالت چرخش است.
  • ماهیان دارای این علامت از خود کنترلی ندارند در حالی که ماهیان دارای چرخش، قادر به حفظ کنترل خود می باشند.
  • این علامت می تواند ناشی از کوری یک طرفه باشد.
  • همچنین می تواند ناشی از ضایعه یک طرفه بر باله باشد و تا قبل از پیدایش ضایعه در باله، ماهی رفتارهای متغییری از خود نشان دهد.

6. سرفه کردن ماهیان:

  • به حالتی گفته می شود که ماهی به صورت ناگهانی سرپوشش آبششی را باز کرده و سپس با فشار آن ها را ببندد.
  • در حالت سرفه کردن معمولی، ماهی این کار را به منظور تمیز کردن آبشش هااز ذرات تجمع یافته بر روی آن ها انجام می دهد.
  • اگر در تناوب سرفه کردن افزایش حاصل شود، علامتی از بیماری آبششی است.
  • عوامل تک یاخته ای، کرم هایی از نوع منوژن، بیماری باکتریایی آبششی و نوع شرایطی که موجب آزار آبشش شود، موجب سرفه کردن ماهی می گردد.

7. تغییر رنگ در ماهیان:

  • زمانی اتفاق می افتد که رنگ ماهی روشن تر و یا تیره تر از حالت رنگ طبیعی شود.
  • ماهیان کور تغییر رنگ داده که ممکن است تیره تر شده و یا روشن تر شوند.
  • اگر در ماهیان شکوک به کوری هستیم، بایستی جستجو کرد که آیا کاهشی در تهاجم و تجمع، سکون در یک گوشه، بی اشتهایی، عدم موفقیت در گرفتن غذا، بی میلی در شنا کردن وجود دارد یا خیر (هریک از علایم فوق الذکر، می تواند در ارتباط با کوری یک طرفه باشد).
  • کوری ماهیان به طور ثانویه می تواند ناشی از تغییرات در غدد داخلی به ویژه رهاسازی هورمون تحریک کنده ملانوسیت ها باشد که رهاسازی این هورمون در زمان تولید مثل، استرس، ناراحتی های گوارشی و غیره اتفاق بیافتد.
  • در حالت استرس تمام رنگ بدن ماهی تیره می شود.
  • در مواقع ناراحتی های گوارشی عمدتا ناحیه سر ماهی سیاه می گردد.
  • در برخی از بیماری ها مانند بیماری چرخشی با علت تک یاخته میکسوزوما سربرالیس تنها ناحیه خلفی(انتهایی) ماهی تیره می شود.
  • گاهی ماهیان حالت کم رنگی به خود می گیرند که می تواند علل مختلفی را داشته باشد.
  • گربه ماهیان در صورت قرار گرفتن در معرض میزان کم اکسیژن، رنگ بدنشان کم رنگ می گردد.
  • ماهی نئون تترای مبتلا به تک یاخته ی انگلی میکروسپوریدی، کم رنگ تر از حالت طبیعی می گردد.
  • گاهی ماهی افزایش رنگ بدن و یا رنگی جدید را از خود نشان می دهد به عنوان مثال ماهی سیچلاید در زمان تخم ریزی، یک سری رنگ های خیلی درخشانی را به خود می گیرد.
  • در صورتی که بدن ماهی به صورت واقعی دچار کم رنگی شود، علامتی از ناراحتی ماهی می باشد که علت آن ممکن است عفونت های باکتریایی یا ویروسی باشد.

8. با سرعت دنبال کردن در ماهیان:

  • حالتی است که ماهی با حرکت سریع خود، ماهی دیگر را دنبال می کند.
  • در این حالت هر دو ماهی رفتار شنای سریعی را در زمان کوتاهی از خود نشان می دهند و به طوری که یکی از ماهیان به صورت فعال از ماهی دیگر رانده می شود و فرار می کند.
  • این حالت نشانه ای از تهاجم ملایم یا عکس العمل دفاعی از قلمرو خود است.
  • اگرچه این رفتار م تواند یک رفتار طبیعی باشد ولی در ماهیانی که این گونه رفتار را از خود نشان نمی دهند، باعث استرس در ماهیانی که این رفتار را ندارند می شوند (چون آن ها را دنبال می کنند).
  • به عنوان مثال ماهی گ.پی و تترا از جمله ماهیانی هستند که می توانند تحت تاثیر این رفتار ها قرار بگیرند و خود را مخفی نمایند بنابراین دچار استرس شده و تغذیه نمی کنند و در نهایت به عوامل بیماری زای فرصت طلب حساس می گردند.

9. خمیده شدن ماهیان:

  • حالتی است که ماهی از خود خمیدگی نشان میدهد.
  • در این حالت ماهی ناحیه دمی را به ناحیه سر نزدیک می نماید.
  • ماهیان در این حالت معمولا از خود کنترلی ندارند و در حال مرگ هستند.
  • این حالت ناشی از عدم تقارن عضلات می باشد و یک علامت بسیار جدی و خطرناک است.

10. عمود کردن باله پشتی در ماهیان:

  • برعکس حات جمع کرن باله می باشد.
  • این حالت در اثر تهاجم، عشق بازی و سایر فعالیت های ناشی از سلامتی ماهی است.

11. حرکت بی اراده در ماهیان:

  • حالتی است که ماهی بدون هدف در آب حرکت می کند.
  • ماهیان مبتلا بسیار ضعیف هستند و ممکن است که توسط یک جریان ایجاد شده توسط هواده به جلو رانده شوند.
  • این حالت نشانه ای از علایم و شرایط در حال مرگ است.
  • اگر یک و یا تعداد کمی از ماهیان دچار این حالت شوند بایستی به بیماری های عفونی با علل باکتریایی و انگلی مشکوک شد.
  • اگر تعداد زیادی از ماهیان دچار این علامت گردند بایستی به مشکلات محیطی مشکوک گردید.

12. باد زدن آب توسط ماهیان:

  • باد زدن فعالانه آب توسط باله های سینه ای اغلب از رفتار های تولید مثلی ماهی است که در ارتباط با تخمریزی می باشد.
  • آبی که توسط باله ها به حرکت در می آید به روی تخم ها هدایت می شود.
  • بروز این رفتار معمولا همراه با افزایش تهاجم است زیرا ماهیان در حال تخم ریزی با این رفتار از تخم های خود محافظت می کنند.

13. برگزیدن یک طرفه در ماهیان:

  • ماهی تنها یک طرف بدن خود را به مشاهده کننده نشان می دهد.
  • این نوع رفتار نشانه ای از یک نقص حسی یک جانبه می باشد.
  • این رفتار غالبا نشانه کوری یک طرفه می باشد اما می تواند ناشی از ضایعه در اندام های حسی و یا خط جانبی نیز باشد.
  • این گونه ماهیان نگران درندگان و شکارچیان هستند و بنابراین تلاش می کنند تا تز اندام های حسی قابل استفاده خود در مسیری که احتمال خطر می دهند، استفاده کنند.

14. جمع کردن باله توسط ماهیان:

  • نگه داشتن باله ها در داخل بدن علامتی از عدم خوشحالی ماهی است.
  • این حالت نشان دهنده ابتدای شروع یک بیماری است و یا می تواند در نتیجه از دست دادن حوزه قلمرو باشد.
  • این رفتار مشابه حالت یک پرنده پف کرده (برانگیختن بال ها و پرها) است.
  • این علامت به طور کلی علامتی از استرس وارده بر ماهی می باشد.

15. احساس گازگرفتگی باله در ماهیان:

  • این حالت مانند حالت با سرعت دنبال کردن، مثالی از رفتار تهاجمی ماهی است.
  • می توان این حالت را به عنوان یک مشکل رفتاری محسوب کرد زیرا ماهیانی  که دچار گازگرفتگی می شوند باله هایشان دچار ضایعه شده و نهایتا دچار استرس می گردند.
  • باله های ضایعه دیده و بافت های آن مکان های مستعدی برای تهاجم باکتری ها هستند.
  • به طور کلی باید علل تهاجم را بررسی  و ارزیابی نمود و به وضعیت جمعیت ماهیان در تانک ها نیز توجه کرد و در نهایت روش های کاهش تهاجم را نیز به کار گرفت.
  • باله های پوسیده نیز توسط باکتری ها و انگل های خارجی ایجاد می شود که می توان با یک عمل بیوپسی از باله ها به دنبال شناخت عامل ایجاد کننده بود.

16. حرکت با شنای سریع و نیمه چرخشی بر روی یک پهلو در ماهیان:

  • حالتی است یک ماهی یک شنای سریع و با یک نیم چرخش و در حالتی که بر روی یک پهلو قرار دارد و ناحیه شکی خود را نشان می دهد، صورت می گیرد.
  • این حالت نشانه ای از یک ماهی گازگرفته است.
  • آلودگی با انگل های خارجی از جمله متداول ترین علت این رفتار است.
  • در حالت آلودگی انگلی شدید آبشش، ماهی این حرکت را از خود نشان می دهد.
  • در این حالت فشار اصلی بر روی ناحیه سرپوش آبشش است و این فشار در ناحیه پشتی بدن بسیار کمتر است.

17. ایستادن روی ناحیه سر در ماهیان:

  • حالتی است که ماهی در وضعیتی عمودی قرار دارد.
  • در این حالت سر ماهی به سمت پایین خواهد بود.
  • علامتی از فقدان کنترل و عدم تعادل ماهی محسوب می شود.
  • عمدتا در ارتباط با تجمع گاز در ناحیه حفره شکمی و یا در زیر پوست ناحیه ساقه دمی می باشد.

18. مخفی شدن ماهیان:

  • این رفتار برای ماهیان خجالتی و گونه های آرام و همچنین ماهیانی که قصد محافظت از تخم های خود را دارند یک رفتار طبیعی محسوب می شود.
  • این حالت برای ماهیان جدیدی که به یک استخر یا آکواریوم معرفی شده اند طبیعی می باشد زیرا این ماهیان به محیط اطراف خود واکنش نشان می دهند.
  • از نظر بالینی حالت مخفی شدن را بایستی از حالت انزوا و کناره گیری که علامت یک بیماری است، تفکیک نمود.
  • ماهیانی که خود را مخفی می کنند اگر سالم باشند، باید از نظر حرکت و سازمان دهی رفتاری عادی باشند.

19. باقی ماندن در یک مکان در ماهیان:

  • حالتی است که به هنگام تحریک کردن ماهی به طور نسبی در یک مکان از تانک یا ستون آب باقی می ماند.
  • این رفتار برای برخی از گونه ها مانند ماهی آنجل و یا سیامی جنگجو یک رفتار عادی محسوب می گردد.


20. پریدن ماهیان:

  • حالتی است که ماهی به سمت کف آب در حال سقوط کرن است که ناگهان به صورت عمودی به سطح آب می آید.
  • این حالت شبیه به حرکات تند و سریع است به استثناء این که ماهی بسیار دچار استرس می باشد و در حقیقت در حالت شناوری بدون کنترل در آب و در حالت رو به پایین است.
  • این رفتار نشانه ای از یک مشکل عصبی می باشد که ممکن است ناشی از مسمومیت با آمونیاک، سایر سموم محیطی و عوامل عفونی باشد که موجب درگیری سیستم عصبی می گردد.

21. شنای وارونه در ماهیان:

  • برخی از ماهیان این رفتار را به صورت طبیعی از خود نشان می دهند.
  • یکی از علل شنای وارونه تجمع گاز در محوطه شکمی یا روده است.
  • بیماری حباب گازی، و باکتری های روده ای که موجب التهاب روده می شوند ممکن است منجر به شنای وارونه گردند.
  • تخریب و ضایعه عصبی نیز ممکن است منجر به شنای وارونه ماهی شود که همراه با سایر علایم مانند چرخش می باشد.

22. پرش ماهیان:

  • این رفتار در برخی ازماهیان مانند گوپی و دم شمشیری طبیعی است.
  • یکی از عوامل پرش این است که ماهی در شرایط محیطی نامناسب قرارگرفته و در تلاش است تا از این محیط فرار کند.
  • کمبود اکسیژن یا پی اچ نامناسب  و افزایش میزان مس در آب محل، از جمله عوامل بروز رفتار پرش در ماهیان می باشد.

23. بی حسی ماهیان:

  • حالت بی حسی کامل یا نیمه کامل، یک علامت غیر ویژه حاکی از عدم سلامت ماهی است؛ البته برخی از گونه ها به هنگام نیمه شب و یا زمانی که نور محل پرورش خیلی کم است، می خوابند.
  • تفکیک بی حسی از خواب با روشن کردن لامپ و حرکت سریع ناگهانی ماهی امکان پذیر است.
  • از جمله علل بی حسی می توان به بیماری های عفونی، درجه حرارت پایین آب و تغذیه بیش از حد ماهی اشاره کرد.
  • اگر ماهی مبتلا به بیماری است بایستی علایم دیگری را به تدریج از خود نشان دهد مانند ضعف، بی اشتهایی و یا شناور شدن در میان آب.

24. بلعیدن هوا در سطح آب توسط ماهیان:

  • حالتی است که ماهی در سطح آب آمده و هوا را می بلعد.
  • این حالت یک علامت غیر طبیعی و نشانه ای از هایپوکسی می باشد.
  • ماهیانی که دچار هایپوکسی هستند تلاش می کنند که خود را از آب خارج کنند و لذا حرکاتی مثل پرش ازخود نشان می دهند.
  • شرایط کمبود اکسیژن که با بلعیدن هوا مشخص می شود ممکن است ناشی از میزان کم اکسیژن محلول در آب و یا مشکل فیزیولوژی ماهی در استفاده از اکسیژن آب باشد؛ در این حالت باید میزان اکسیژن محلول و سایر پارامتر های آب کنترل شود.
  • میزان بالای نیتریت نیز موجب بیماری خون قهوه ای شده و هموگلوبین قادر به حمل اکسیژن به بافت ها نمی باشد.
  • آلودگی آبشش ها به عوامل انگلی موجب اشکال در گرفتن اکسیژن توسط آبشش ها شده که این امر هم ممکن است موجب بلعیدن و خارج شدن ماهی از آب گردد.

25. حرکت دسته جمعی ماهیان:

  • شنای دسته جمعی توسط برخی از گونه ها یک علامت رفتاری کاملا طبیعی است.
  • ماهیان تترا و تون ماهیان دارای این رفتار هستند.
  • در صورتی که گونه های مذکور این علامت را از خود شان ندهند، نشانه ای وجود بیماری است.

26. انزوا و کناره گیری در ماهیان:

  • این گونه ماهیان منزوی بوده و کناره گیری می کند.
  • ماهیان دارای این رفتار ممکن است بی حال باشند و یا به آهستگی در اطاف تانک ها شنا کنند و گاهی به سطح آب می آیند.
  • این گونه علامت ها نشانه ی بروز یک بیماری جدی است.
  • گاهی کوری ماهی منجر به این گونه رفتار می شود؛ یعنی ماهی کور قادر به داشتن رفتار عادی و همراهی سایر ماهیان نمی باشد.

27. راه رفتن روی دم توسط ماهیان:

  • حالتی است که ماهی قادر به شنای افقی و عادی نمی باشد.
  • شنای ماهی به گونه ای است که سرش به طرف بالا و ناحیه دمی آن به طرف پایین است.

28. رفتار خجالتی ماهیان:

  • حالتی است که ماهی احساس خجالت و عدم راحتی می کند.
  • معمولا ماهیان دارای این رفتار، حالت انزوا و یا مخفی شدن را از خود نشان می دهند.

29. درندگی و حریص بودن یا پر خوری ماهیان:

  • حالتی است که ماهی مقدار زیادی غذا را مصرف می کند.
  • برای برخی از گونه ها مانند ماهی حوض و قزل آلا یک رفتار عادی است.
  • تغذیه بیش از حد موجب مشکلاتی از جمله کاهش کیفیت آب و بیحسی می شود

30. چرخش ماهیان:

  • در این بیماری علاوه بر چرخش های بدون اراده ، بدن ماهی در ناحیه ساقه دمی تیره می گردد و اسکلت بدن تغییر شکل می دهد.
  • علامت چرخش در برخی از بیماری های ویروسی مانند VHS، بیماری های باکتریایی مانند سپتی سم های ادواردوزیلایی و گاهی در برخی مسمومیت ها نیز اتفاق می افتد.

بهتر است مطالب زیر را نیز مطالعه نمایید:

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *